چگونه سازمانهای اطلاعاتی جایگزین دیپلماسی سنتی میشوند؟
«سیا» به دنبال مهندسی قدرت در ونزوئلای پسامادورو
گزارش اختصاصی سیانان نشان میدهد که سیا ماهها پیش از عملیات نظامی برای ربودن مادورو، حضور پنهان اما فعالی در خاک ونزوئلا داشته است. این حضور تنها محدود به رصد از راه دور نبود، بلکه شامل استقرار یک تیم کوچک مخفی، نفوذ اطلاعاتی در ساختار قدرت و ایجاد شبکههایی برای رهگیری الگوهای رفتوآمد رئیسجمهور پیشین میشد.به گفته منابع آگاه، یک منبع انسانی درون دولت ونزوئلا، اطلاعات کلیدی درباره محل و زمان جابهجایی مادورو را در اختیار آمریکا قرار داد که مستقیما در موفقیت عملیات نقش داشت.نیویورکتایمز در گزارشی تکمیلی، از اقدامات خرابکارانه محدود و هدفمند سیا در آستانه عملیات مذکور پرده برداشته است. اقداماتی که هدف آنها کاهش ریسک برای نیروهای آمریکایی و تضمین ورود امن به خاک ونزوئلا عنوان شده است. این سطح از همکاری میان سیا و ارتش آمریکا، به گفته مقامات آمریکایی، نشانهای از همپوشانی فزاینده ابزارهای اطلاعاتی و نظامی در سیاست خارجی واشنگتن است. این الگو بهویژه در مناطق بیثبات، جایگزین دیپلماسی سنتی میشود. طی تابستان و پاییز گذشته، جان راتکلیف، رئیس سیا، بهطور منظم با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه؛ پیت هگست، وزیر دفاع و ژنرال کِین دیدار و جلسه داشت تا عملیات را برنامهریزی کنند.
بر اساس همین گزارشها، عملیات ونزوئلا تنها یک ماموریت موردی نبوده، بلکه بازتاب چرخش راهبردی سیا به سمت آمریکای لاتین است. رئیس این سازمان در جلسات غیرعلنی کنگره از افزایش چشمگیر جمعآوری اطلاعات انسانی در منطقه خبر داده و تاکید کرده است که تمرکز بر جذب منابع میدانی و عملیات پنهان، به یکی از اولویتهای اصلی دستگاه اطلاعاتی آمریکا تبدیل شده است. استقرار تیمهای مخفی در کشوری که سفارت آمریکا در تعطیل بود، نشاندهنده عبور از محدودیتهای دیپلماتیک و تکیه بر کانالهای غیررسمی برای اعمال نفوذ است.با پایان عملیات نظامی، نقش سیا نهتنها کاهش نیافته، بلکه وارد مرحلهای تازه شده است.
به نوشته سیانان، دولت ترامپ قصد دارد در دوره انتقالی، سازمان سیا را پیشقراول حضور آمریکا در ونزوئلا قرار دهد. ایجاد یک پایگاه موقت گردآوری اطلاعات پیش از بازگشایی رسمی سفارت، به این سازمان امکان میدهد تا با جناحهای مختلف قدرت تماس برقرار کند، کانالهای ارتباطی با نهادهای امنیتی محلی بسازد و تهدیدهای بالقوه را پیشاپیش شناسایی کند؛ وظایفی که معمولا فراتر از توان و اختیارات دیپلماتهاست.در همین حال، هفته گذشته وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد که لورا دوگو، دیپلمات باسابقه، بهعنوان رئیس واحد امور ونزوئلا منصوب شده است. این سمت پیشتر بهطور موقت در اختیار جان مکنامارا، سفیر وقت آمریکا در کلمبیا، قرار داشت. با این حال، وضعیت امنیتی در ونزوئلا همچنان نامطمئن است و میتواند برنامههای دولت ترامپ را پیچیده کند. کارکنان دیپلماتیک معمولا برای محافظت از خود آموزش ویژهای ندیدهاند. به همین دلیل سیا انتظار دارد در مراحل اولیه حضورش، نقشی پررنگ و فعال ایفا کند؛ چرا که کشور هنوز در مرحله گذار سیاسی قرار دارد.
از طرف دیگر هنوز مشخص نیست مردم ونزوئلا چگونه به حضور آشکارتر سیا در کشور پس از مادورو واکنش نشان خواهند داد.جان راتکلیف، رئیس سیا، نخستین مقام ارشد آمریکایی بود که پس از عملیات ربایش مادورو به کاراکاس سفر کرد. پیام اصلی او به رهبران جدید روشن بود: ونزوئلا نباید به محل نفوذ یا فعالیت رقبای ژئوپلیتیک آمریکا تبدیل شود. بر اساس گزارشها، سیا مسوول انتقال و تجزیه و تحلیل اطلاعات حساس درباره این بازیگران به دولت موقت خواهد بود. این نقش عملا این سازمان را به مرکز ثقل تصمیمسازی امنیتی دولت جدید تبدیل میکند.در عین حال، آینده سیاسی ونزوئلا همچنان در واشنگتن محل اختلاف است.
بخشی از کنگره، بهویژه در مجلس نمایندگان، از ماریا کورینا ماچادو بهعنوان گزینه مطلوب برای گذار دموکراتیک حمایت میکند. اما کاخ سفید ترجیح داده با دولت موقت دلسی رودریگز همکاری کند. به گزارش سیانان این تصمیم تا حد زیادی متاثر از تحلیلهای محرمانه سیا درباره ثبات کوتاهمدت و مدیریت ریسک بوده است. این شکاف نشان میدهد که در عمل، ملاحظات اطلاعاتی و امنیتی میتوانند بر شعارهای سیاسی و دموکراتیک اولویت پیدا کنند. در مجموع، آنچه در ونزوئلا در حال شکلگیری است، نمونهای روشن از سیاست خارجی مبتنی بر «مدیریت گذار از طریق نقشآفرینی نهادهای اطلاعاتی» است. بر اساس این الگو، سازمانهای جاسوسی از نقش صرفا پشتیبان خارج میشوند و به بازیگران اصلی صحنه سیاست بدل میگردند.
تجربه ونزوئلا نشان میدهد که در جهان پرتنش امروز، مسیر تغییرات سیاسی در برخی کشورها نه از کانال سفارتخانهها، بلکه از راه اتاقهای عملیات اطلاعاتی ترسیم می شود. در همین حال، سی ان ان به نقل از مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرد که دولت ترامپ یک «مکانیسم کوتاهمدت» برای کمک به تأمین بودجه خدمات کلیدی دولت ونزوئلا مانند پلیس و بهداشت ایجاد کرده است و دولت موقت متعهد شده است که دارو و تجهیزات را «مستقیماً از ایالات متحده» خریداری کند. اگر دولت جدید قصد همکاری با ایالات متحده نداشته باشد به سرنوشت مادورو دچار خواهد شد.
