فلسطینی‌ها همچنان پشت حصارها

گذرگاه رفح تنها مسیر ورود و خروج تقریبا تمام ساکنان غزه به خارج از این باریکه محسوب می‌شود. این منطقه با بیش از دو‌میلیون نفر جمعیت بخش عمده آن در جریان جنگ اخیر ویران شده است. رژیم صهیونیستی این گذرگاه را در ماه مه ۲۰۲۴، حدود ۹ماه پس از آغاز جنگ، به تصرف خود درآورد و از آن زمان به‌جز وقفه‌های کوتاه برای خروج بیماران، عملا بسته نگه داشته بود. بر اساس گزارش رویترز، در نخستین روز بازگشایی، تنها حدود ۵۰فلسطینی اجازه ورود به غزه و تعداد مشابهی اجازه خروج از آن را خواهند داشت. این افراد عمدتا از میان بیش از ۱۰۰هزار فلسطینی انتخاب می‌شوند که در ماه‌های ابتدایی جنگ موفق به ترک غزه شده بودند و اکنون در انتظار بازگشت هستند.

یک مقام امنیتی این رژیم تایید کرد که گذرگاه رفح «برای ورود و خروج» باز شده، اما عبور از آن مستلزم عبور از چندین مرحله بازرسی سخت‌گیرانه است. طبق اطلاعات منابع مصری، تمام افرادی که قصد عبور دارند باید پیشاپیش مجوز امنیتی اسرائیل را دریافت کنند. علاوه بر این، دیوارهای بتنی تقویت‌شده و سیم‌خاردار در اطراف گذرگاه نصب شده و مسافران ناچارند مسیری حدود ۲.۵کیلومتر را به‌صورت پیاده در منطقه مرزی موسوم به «کریدور فیلادلفی» که تحت کنترل اسرائیل است، طی کنند.

در نقطه نهایی، افراد مجاز به عبور باید از سه دروازه مجزا بگذرند؛ از جمله گذرگاهی که به‌طور رسمی تحت مدیریت تشکیلات خودگردان فلسطین و با نظارت یک هیات اتحادیه اروپا اداره می‌شود، اما کنترل نهایی آن به‌صورت از راه دور در اختیار اسرائیل است. اتحادیه اروپا نقش اجرایی در راه‌اندازی مجدد این گذرگاه را بر عهده گرفته و آن را آخرین گام اجرایی مرحله نخست آتش‌بس معرفی کرده است.با وجود این تحول، شرایط انسانی در غزه همچنان وخیم توصیف می‌شود. حتی همزمان با بازگشایی گذرگاه، حملات هوایی اسرائیل در نقاطی از شمال و جنوب غزه چندین کشته و زخمی بر جای گذاشت که یکی از آنان کودکی سه‌ساله بود.گذرگاه رفح در ماه‌های نخست جنگ، راه خروج حدود ۱۰۰ هزار فلسطینی به مصر بود؛ خروجی که اغلب با هزینه‌های سنگین، روندهای پیچیده اداری و در مواردی پرداخت رشوه همراه بود.

پس از اشغال این منطقه توسط نیروهای اسرائیلی، این مسیر به‌طور کامل مسدود شد و هزاران بیمار و مجروح فلسطینی امکان دسترسی به درمان در خارج از غزه را از دست دادند. طی یک سال گذشته تنها چند هزار نفر از مسیرهای دیگر و از طریق اسرائیل موفق به خروج برای درمان پزشکی شده‌اند.در گزارش سی‌ان‌ان آمده است این بازگشایی بخشی از طرح گسترده‌تر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، برای پایان دادن به جنگ غزه است. مرحله نخست این طرح که در اکتبر اجرایی شد، شامل توقف درگیری‌های گسترده، آزادی گروگان‌های اسرائیلی در برابر هزاران زندانی فلسطینی و افزایش کمک‌های بشردوستانه بود. ترامپ در ژانویه از آغاز مرحله دوم این طرح خبر داد؛ مرحله‌ای که قرار است به مذاکرات درباره آینده اداره غزه و بازسازی آن اختصاص یابد. با این حال، چشم‌انداز این مرحله همچنان مبهم است.

بر اساس این طرح، قرار است حماس سلاح‌های خود را کنار بگذارد و کنترل غزه به یک دولت موقت با حمایت بین‌المللی واگذار شود؛ نهادی که مسوول بازسازی، از جمله پروژه‌های بزرگ عمرانی در سواحل مدیترانه، خواهد بود. بسیاری از اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها این سناریو را غیرواقع‌بینانه می‌دانند. حماس تاکنون با خلع سلاح موافقت نکرده و اسرائیل اعلام کرده در صورت لزوم آماده ازسرگیری جنگ برای خلع سلاح این گروه است.در مجموع، بازگشایی محدود گذرگاه رفح هرچند نشانه‌ای از کاهش نسبی تنش‌ها تلقی می‌شود؛ اما در عمل تغییری بنیادین در وضعیت انسانی و سیاسی غزه ایجاد نکرده است. بسیاری از ناظران این اقدام را گامی شکننده و موقتی می‌دانند که سرنوشت آن به آینده مذاکرات و توازن قوا در مراحل بعدی آتش‌بس گره خورده است.