کدام خودروها بار مالی خودروسازان را سنگینتر کردهاند؟
معمای زیان خودروسازی
این زیاندهی به محصولات کوچکتر سایپا مانند تیبا، کوییک و ساینا و همچنین خودروهای جدیدتر مانند شاهین گرهخورده است. سایپا بابت هر دستگاه از خانواده X۲۰۰ خود ۴۵میلیونتومان ضرر میکند و مجموع زیان این محصولات در ۹ماه گذشته حدود ۴همت بودهاست. هر دستگاه شاهین نیز حدود ۷۳.۶میلیونتومان زیان برای شرکت ایجادکرده و در مجموع ۱.۷همت از زیان انباشته را شکل دادهاست. این ارقام نشان میدهد حتی خودروهای جدید و گرانتر نیز نتوانستهاند ضرر تولید را جبران کنند. از سوی دیگر، ایرانخودرو در بیشتر محصولات خود همانند پژو ۲۰۷ سود داشته، اما خودروهای دیگری مانند هایما و گروه سورن زیانده بودهاند، در این بین سهم هایما در تولید کل محدود بوده، بنابراین زیاندهی این خودرو تاثیر چندانی بر کاهش زیان انباشته نداشتهاست.
اما علت این زیانها، بیشتر به قیمتگذاری دستوری یا نوسانات ارزی مربوط میشود.البته این موضوع را نیز باید درنظر گرفت که خودروسازی ایران با ساختاری معیوب، خطوط تولید قدیمی، هزینههای سربار بالا و سیاستهای ناپایدار فروش روبهروست.
طی پنج سالگذشته که شاهد تشدید تحریمها از سوی کشورهای غربی بودیم، خودروسازان با هزینه زیادی به تامین قطعه پرداخته و کلا دورزدن تحریمها برای تولیدکنندگان بسیار پرهزینه بودهاست. از سوی دیگر خروج شرکای خارجی نیز به زیان تولید دامن زده است در این شرایط حضور دولت در خودروسازی نیز تماما به ضرر تولیدکنندگان بودهاست چراکه تعیین قیمت بدون درنظرگرفتن هزینه نهادههای تولید، نهتنها زیان خودروسازی را رقمزده بلکه منجربه انباشت این زیان در طول سالهای گذشته شدهاست.
از سوی دیگر تغییر مداوم روشهای فروش، از جمله فروش فوری، قرعهکشی، سامانههای یکپارچه و شروط حساب وکالتی که هرچند وقت یکبار از سوی سیاستگذار خودرو اعمال میشود، باعث شدهاست برنامه فروش شفاف و قابلاتکایی شکل نگیرد و بازار غیررسمی همیشه یک قدم جلوتر از سیاستگذار حرکت کند. در چنین شرایطی، رفتار عقلانی مصرفکننده نیز تغییرکرده و از «خرید برای مصرف» به «ثبتنام برای معامله» تبدیل شدهاست.در مجموع، وضعیت کنونی خودروسازی ایران، با زیان تولید عجین شدهاست و افزایش مقطعی قیمتها یا فروش محدود، تنها وضعیت را تثبیت میکند. بدون اصلاح ساختاری و کاهش هزینههای تولید، زیان انباشته همچنان رشد میکند و بخش قابلتوجهی از محصولات همچنان زیانده باقی خواهند ماند.
چرا خودروسازان زیان میکنند؟
زیان تولید در خودروسازی میتواند عوامل داخلی و خارجی داشتهباشد.از عوامل بیرونی همچون نااطمینانی به وضعیت اقتصادی، تورم و تحریمها که بگذریم دلایل داخلی و سیاستگذاری پرخطا در خودرو، بر زیان تولید بسیار تاثیرگذار بودهاست. بهعنوان نمونه هزینههای تولید خودرو بسیار بالاست، بهطوریکه خطوط قدیمی، فناوری ناکارآمد و هزینههای سربار موجب افزایش بهای تمامشده میشوند. بدین ترتیب علت زیان خودروسازان را نمیتوان تنها به افزایش یا کاهش قیمتها محدود کرد. آنچه مشخص است خطوط تولید قدیمی، فناوری ناکارآمد و هزینههای سربار بالا باعث شدهاند که بهای تمامشده خودروها از قیمت فروش فراتر رود. حدود دو دههاست که خودروسازان روی پلتفرمهای قدیمی به تولید خودرو میپردازند، اما قیمتگذاری دستوری نیز از جمله موارد رشد زیان در خودروسازی عنوان میشود.
سیاستهای دستوری و سقفهای تعیینشده توسط شورایرقابت و سازمان حمایت مانع از بازتاب واقعی هزینهها در قیمت خودرو شدهاست. حتی پس از دو مرحله افزایش قیمت، بخش عمدهای از محصولات هنوز زیانده هستند و این وضعیت بهویژه در خودروهای اقتصادی و میانرده مشهود است.در این زمینه عنوان میشود که شرکت ایرانخودرو درخواست افزایش قیمت را به واسطه رشد نرخ ارز به سازمان حمایت ارائهکرده که این سازمان هنوز با آن موافقت نکردهاست. سیاستهای ناپایدار فروش نیز بهنوعی زیان خودروسازی را رقمزده است.
تغییر مداوم در روشهای فروش خودرو، از جمله قرعهکشی، فروش فوری، سامانههای یکپارچه و شروط بلوکهسازی پول، باعث شدهاست که خودروسازان نتوانند برنامه فروش شفاف و قابلاتکایی داشتهباشند. این وضعیت، هم تولیدکننده و هم مصرفکننده را سردرگمکرده و به رشد بازار غیررسمی حوالهها منجر شدهاست.
همانطور که عنوان شد نرخ ارز این روزها هزینه تولید و قیمت بسیاری از محصولات را افزایش دادهاست. در این گذار خودروسازان نیز از رشد نرخ ارز بهدلیل تاثیر آن بر هزینه نهادههای تولید، بینصیب نبودند.
در این بین بسیاری از خودروهای مونتاژی ایرانخودرو و سایپا، برای تامین قطعات به ارز وابستهاند و این مساله هزینهها را بهشدت افزایش دادهاست.از سوی دیگر بهدلیل قیمتگذاری دستوری خودروسازان نمیتوانند هزینه تولید و قیمت فروش را بالانس کنند به همیندلیل شاهد رشد زیان خودروسازی هستیم.
جالب اینجاست که بیشتر محصولات پرتیراژ خودروسازان بینصیب از زیان نبودند. این موضوع بهخصوص قبل از واگذاری سهام ایرانخودرو بیشتر دیده میشد بهطوریکه هر محصولی که با رشد تیراژ روبهرو بوده با رشد زیان نیز مواجه است، بههمیندلیل ایرانخودرو، محصول پژوپارس را متوقف کرد. این خودروی موردعلاقه ایرانیان اگرچه با تیراژ بالا و فروش مناسب بهفروش میرسیداما بهدلیل زیاندهی در تولید، شرکت خودروساز به خارجکردن این خودرو از خطوط تولید تمایل داشت.
در حالحاضر نیز محصولاتی مانند تیبا، کوییک، ساینا و شاهین نمونههایی از خودروهای زیانده هستند که بخش عمده زیان کل شرکتها را تشکیل میدهند. در ۹ ماه گذشته، تیبا، کوییک و ساینا حدود ۴همت زیان ایجادکردهاند و شاهین ۱.۷همت زیان برجای گذاشتهاست. این ارقام نشان میدهد؛ حتی خودروهای جدید و پرچمدار نیز بهدلیل قیمتگذاری دستوری قادر به جبران ضرر تولید نیستند.
چه خودروهایی زیانده هستند؟
همانطور که عنوان شد طبق اطلاعاتی که خودروسازان به بورس ارائه کردند برخی از خودروهای تولیدی با زیان از خطتولید خارج میشوند. ابتدا از سایپا آغاز میکنیم. طبق اطلاعات این شرکت، خانواده x۲۰۰ متشکل از تیبا، کوییک و ساینا در زمره محصولات زیانده این شرکت خودروساز است.
در آمارهای سامانه کدال آمده است که در ۹ ماه سالجاری ۹۰هزار و ۴۴۹ خودرو از این خانواده تولیدشده که سایپا ۳۱همت از فروش این محصولات کسب درآمدکرده اما ۳۵همت برای تولید آنها هزینهکرده است. همچنین سایپا برای هر خودرویی از این خانواده ۳۴۳میلیونتومان درآمد داشته حال آنکه بهای تمامشده آن ۳۸۸میلیونتومان بودهاست. به سراغ دیگر خودروی سایپا میرویم یعنی شاهین.
سایپا در ۹ ماه گذشته ۲۳هزار و ۹۵۸ دستگاه از این خودرو را فروخته و ۱۳.۳همت از فروش این خودروها کسب درآمدکرده این در شرایطی است که در مقابل، ۱۵همت برای تولید این خودروها هزینهکرده است. در سامانه کدال تاکید شده که این خودروساز از فروش هر خودروی شاهین ۵۵۶.۶میلیونتومان کسب درآمدکرده حال آنکه بهای تمامشده این خودرو ۶۳۰.۲میلیونتومان بودهاست، بنابراین سایپا در تولید هر خودروی شاهین ۷۳.۶میلیونتومان زیان را به خود دیده و در مجموع نیز از این خودروی پرطرفدار ۱.۷همت زیان کردهاست، اما ایرانخودرو از بیشتر محصولات خود سود کسبکرده با اینحال در دو خودروی سورن و هایما زیان به خود دیده است.
بهعنوان نمونه ایرانخودرو از خودروی ۲۰۷ حدود ۶۱۱میلیونتومان کسب درآمدکرده حال آنکه بهای تمامشده این خودرو ۵۸۷.۷میلیون تومان بوده و از هر خودروی ۲۰۷ حدودا ۲۳.۳میلیون تومان سود کسبکرده است، اما هایما خودرویی ضررده برای ایرانخودرو بودهاست. این شرکت ۱۴هزار و ۲۰۱ دستگاه هایما فروخته که از این تعداد ۱۹.۷همت کسب درآمدکرده است با اینحال هزینه تمامشده این تعداد خودرو ۲۰.۶همت بوده که در مجموع ۹۴۳میلیارد تومان زیان داشتهاست.سورن نیز جزو خودروهای زیانده این شرکت محسوب میشود اما دنا، رانا و تارا در دسته خودروهایی قرارگرفتهاند که برای این شرکت سودده بودهاند.
