ویتکاف و عراقچی ملاقات میکنند؟
برنامهریزی مذاکرات در استانبول
سعیدهسادات فهری: با وجود اینکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، یک آرایش جنگی تمامعیار در پیرامون ایران شکل داده است، اما ظاهرا این بار نیز زور دیپلماسی تاکنون بر گزینه نظامی چیره شده و از یکشنبهشب صحبتهایی پیرامون احتمال شروع مذاکره ایران و آمریکا مطرح و تایید شده است. روز گذشته خبرگزاریهای فارس و تسنیم به نقل از یک منبع آگاه در دولت خبر دادند که رئیسجمهور دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است. اما پس از ساعاتی آن را از روی خروجی خود در کانال تلگرامی برداشتند. سخنگوی وزارت خارجه نیز در نشست هفتگی خود در این خصوص گفت که «اصلا نگران نباشید» و درباره بحث مذاکرات ایران با آمریکا در مرحله تصمیمگیری هستیم و زوایای مختلف موضوع را مدنظر قرار دادهایم. اسماعیل بقایی تصریح کرد: «درحالحاضر، تصمیمگیری درباره جزئیات هر روند دیپلماتیک احتمالی در دستور کار قرار دارد و امید میرود طی روزهای آینده درباره نحوه انجام کار و چارچوبهای مورد اشاره، از جمله آنچه در توییت دبیر شورای عالی امنیت ملی مطرح شده، به جمعبندی نهایی برسیم.»
زمان برای ما بسیار مهم است
بقایی با اشاره به اینکه ما در مرحله تصمیمگیری هستیم و زوایای مختلف موضوع را مدنظر قرار دادهایم، تاکید کرد: «برای ما زمان مهم است. ما در برخی از مراحل مذاکرات قبلی شاهد این بودیم که طرفهای مقابل از مذاکره سوءاستفاده میکردند. برای ما اینکه بتوانیم هرچه زودتر تحریمهای ظالمانه را کاهش دهیم یک برد خواهد بود و ما با دقت بالا و با در نظر گرفتن زمان موضوع را در دستور کار قرار دادهایم و امیدواریم بتوانیم در روزهای آینده در مورد جزئیات، بیشتر صحبت کنیم.» پیشتر یک منبع آگاه در گفتوگو با خبرنگار تسنیم نیز، احتمال آغاز مذاکره ایران و آمریکا با حضور مقام ارشد دو کشور در روزهای آتی را تایید کرد. وی گفت که تا الان، مکان و زمان قطعی این دیدار نهایی نشده است و این مذاکرات احتمالا در سطح آقای عراقچی و ویتکاف خواهد بود. البته این خبر در حالی انتشار یافت که روز یکشنبه رسانه آمریکایی آکسیوس در گزارشی به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد: «دولت ترامپ از طریق کانالهای متعدد به ایران اطلاع داده است که آماده مذاکره برای رسیدن به یک توافق است.»
چندوچون مذاکرات احتمالی
همچنین روز گذشته خبرگزاری ایسنا خبر داد که همزمان با ادامه روندهای دیپلماتیک در منطقه، احتمال ازسرگیری گفتوگوها میان ایران و آمریکا در روزهای آتی وجود دارد. هیاتهای مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا احتمالا در روزهای آتی گفتوگوهایی را برگزار خواهند کرد. در صورت آغاز گفتوگوها، همانند دورههای پیشین سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، ریاست این گفتوگوها را برعهده خواهند داشت و دیپلماتهایی همچون مجید تختروانچی و کاظم غریبآبادی، عراقچی را همراهی خواهند کرد. برخی از منابع این گمانهزنی را مطرح کردند که با توجه به سفر روز جمعه عراقچی به ترکیه و تلاش آنکارا برای برگزاری گفتوگوها، این احتمال وجود دارد که رایزنیها در ترکیه برگزار شود و در همین چارچوب احتمال این وجود دارد که هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز در این گفتوگوها شرکت کند.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز شنبه در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود که برخلاف فضاسازیِ جنگ رسانهای تصنعی، شکلگیری ساختاری برای مذاکرات در حال پیشرفت است. عراقچی هم یکشنبهشب در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به مصاحبه اخیرش با شبکه خبری CNN نوشت: «در مصاحبه با شبکه سیانان گفتم؛ ایران و ایالات متحده آمریکا در برههای سرنوشتساز از زمان قرار دارند. ما میتوانیم به یک توافق عادلانه و منصفانه برای تضمین عدم بهکارگیری سلاح هستهای برسیم. این نتیجه برای هر دو طرف سودمند است که در مدت زمان کوتاهی امکانپذیر است.» وی افزود: «از سوی دیگر، ممکن است اشتباه محاسبه و حتی تجاوز رخ دهد. ایران برای آن سناریو نیز به همان اندازه آماده است.»
همچنین عراقچی روز گذشته به بهانه آغاز دهه فجر طی مراسمی در حرم مطهر حضرت امام خمینی(ره) گفت: «ما هیچگاه دیپلماسی را رها نکردهایم و از فرصتی دریغ نکردهایم که حقوق مردم ایران را بگیریم. ما همه برای تامین حقوق مردم و دفاع از مردم کار میکنیم. اکنون آنان هستند که حرف از دیپلماسی میزنند، به شرطی که با احترام متقابل و برای تامین منافع متقابل باشد. با مردم ایران باید با احترام حرف زد. هر که با احترام حرف بزند با احترام حرف میزنیم. ما آماده دیپلماسی هستیم، اما دیپلماسی مرام خودش را دارد. امیدوارم نتایج دیپلماسی را بهزودی ببینیم.» از سوی دیگر درحالیکه بروکسل هفته گذشته سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد، روز گذشته اتحادیه اروپا اعلام کرد که خواستار باز ماندن کانالهای گفتوگو با ایران است.
میانجیگر گفتوگوها
از سوی دیگر درباره میانجیگری این گفتوگوها، نام برخی از کشورهای منطقه مطرح است و علاوه بر ترکیه، کشورهای قطر و مصر نیز در خصوص گفتوگوها، تلاشهای دیپلماتیکی را انجام دادهاند. آکسیوس نیز به نقل از دو منبع منطقهای گزارش داد که «ترکیه، مصر و قطر در تلاشند نشستی را میان استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ریاستجمهوری آمریکا و مقامات ارشد ایرانی در آنکارا طی روزهای آتی ترتیب دهند.» یکی از مقامات یکی از این کشورها به آکسیوس گفت: «برنامه در حال پیشبرد است و ما تمام تلاش خود را میکنیم.» این در حالی است که قطر همواره به عنوان میانجی بین ایران و آمریکا فعال بوده و روز یکشنبه نیز وزیر خارجه این کشور یک سفر فوری و کوتاه به تهران داشت؛ سفری که به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در ادامه مساعی جمیله و رایزنی بین کشورهای منطقه درباره تحولات منطقهای و به منظور تبادل نظر درباره صیانت از صلح و ثبات منطقه صورت گرفت.
مصر هم در دوره جدید بهویژه بین ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بسیار تلاش کرد که نقش مثبتی را ایفا کند و ترکیه نیز در هفته گذشته بسیار فعال شده بود؛ تا جایی که علاوه بر گفتوگوی تلفنی رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، سیدعباس عراقچی به ترکیه رفت و علاوه بر دیدار با همتای ترک خود با اردوغان نیز رایزنیهایی داشت. در این سفر بود که بیش از گذشته بر گزینه گامبهگام برای حل مسائل بین تهران و واشنگتن سخن گفته شد و عراقچی نیز از لزوم ایجاد یک چارچوب مشخص برای مذاکرات صحبت کرد.
همچنین روز گذشته در ادامه رایزنیهای دیپلماتیک با وزرای امور خارجه منطقه، وزیر امور خارجه کشورمان در تماسهای تلفنی جداگانه با همتایان خود در مصر، عربستان و ترکیه آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی را مورد بررسی قرار داد. عربستان نیز در زمره کشورهایی است که از شروع یک جنگ منطقهای و ناامن شدن محیط پیرامونی خود نگرانی بسیاری دارد. سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز با اشاره به نقش کشورهای منطقه گفت: «کشورهای منطقه ضمن داشتن دغدغه نسبت به شرایط جاری، صادقانه در تلاشند نقش مثبتی ایفا کنند و در همین چارچوب، پیامهایی نیز میان طرفها رد و بدل شده است؛ این در حالی است که برخی کشورهای اروپایی برخلاف این رویکرد، عملا در مسیر تشدید تنشها حرکت میکنند.»
اورانیوم منتقل میشود یا خیر؟
همچنین این روزها شاهد هستیم که اخباری درباره انتقال اورانیوم ایران به روسیه، ترکیه یا قطر در حال انتشار است. در این خصوص به نقل از برخی مقامات ایرانی آمده است که تهران ممکن است اورانیوم غنیشده با خلوص بالا را به خارج ارسال کرده و غنیسازی را متوقف کند، مشروط بر اینکه توافقی شامل لغو تحریمهای اقتصادی باشد. البته در مورد قطر برخلاف این گمانهزنیها گفته میشود که در سفر اخیر شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، وزیر خارجه قطر، به تهران بحثی درباره انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور صورت نگرفته است.
در مقابل سخنگوی کاخ کرملین در پی گمانهزنیهای رسانهای درباره احتمال انتقال اورانیوم غنیشده ایران به یک کشور طرف سوم در جریان مذاکرات احتمالی با آمریکا گفت که روسیه پیشنهاد خدمات خود برای انتقال اورانیوم مازاد کشورها را به عنوان امکانی برای حلوفصل اختلافات مذاکراتی آنها ارائه میکند و با طرفین ذینفع در مساله مذاکرات هستهای ایران در تماس است.
به گزارش ایسنا، دمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، روز دوشنبه در جمع خبرنگاران، در پاسخ به این سوال که آیا در میانه تلاشهای دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات تهران-واشنگتن امکان انتقال اورانیوم غنیشده با خلوص بالای ایران به روسیه با ایران و آمریکا مورد بحث قرار گرفته است، بیان کرد: «روسیه مدتی است که این خدمات خود (انتقال اورانیوم مازاد) را به عنوان گزینهای احتمالی برای برطرف کردن مسائل تحریکآمیز برای برخی کشورها ارائه کرده است.» این در حالی است که روز گذشته علی باقری کنی، معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، تصریح کرد که مسوولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنی شده هستهای به هیچ کشوری ندارند.
