آرامش برگردد، بورس هم برمیگردد
مدیریت بورس در شرایط بحران
مهدی ساسانی، کارشناس بازار سرمایه، با اشاره به تجربه مدیریت بورس در جریان جنگ ۱۲روزه تحمیلی رژیم صهیونیستی علیه ایران، معتقد است آنچه در آن مقطع رخ داد، نشان داد حتی در شرایطی که ریسک درگیری نظامی بهطور مستقیم بر سر بازار سرمایه سایه انداخته، با تصمیمات منطقی و هماهنگ میتوان بازار را کنترل و پس از عبور از شوک، به تعادل بازگرداند. نتیجه همان رویکرد را میتوان در رشد نسبتا مناسب بازار سرمایه در ماههای بعد از آن دوره مشاهده کرد. ساسانی با اشاره به تحولات روزهای اخیر توضیح داد: در هفتههای گذشته، با افزایش تنشهای نظامی در خاورمیانه و شکلگیری گمانهزنیهایی درباره احتمال درگیری نظامی میان ایران و برخی کشورهای غربی، بازار سرمایه بار دیگر وارد فاز احتیاط شد.
پیامد مستقیم این فضا، شکلگیری موجی از فشار فروش بود؛ بهطوریکه بازار در هفته گذشته پنج روز متوالی با غلبه عرضه مواجه شد. او تاکید کرد: در صورت تشدید تنشها و ورود بحران به فاز عملیاتی، بدیهی است نهادهای سیاستگذار از جمله رئیس سازمان بورس، وزیر اقتصاد و شورای عالی بورس تصمیمات حمایتی و کنترلی لازم را برای کاهش ریسک سیستماتیک اتخاذ خواهند کرد؛ تصمیماتی که تجربه گذشته نشان داده میتواند نقش مهمی در مهار هیجانات ایفا کند. با این حال، اگر تنشها در حد تهدید باقی بماند و وارد فاز اجرایی نشود، با فروکشکردن اخبار منفی، بازار بهتدریج مسیر بهبود را در پیش خواهد گرفت. ساسانی در تحلیل رفتار فروشندگان اخیر بازار گفت: بخشی از فشار فروش ناشی از سهامدارانی است که طی ماههای گذشته در برخی نمادها سود قابلتوجهی شناسایی کردهاند و اکنون برای جلوگیری از ازدسترفتن این سود، اقدام به فروش و سیو سود میکنند. در مقابل، گروه دیگری از فروشندگان تحتتاثیر فضای ملتهب سیاسی، ترجیح میدهند با نقد کردن دارایی، موقتا از بازار فاصله بگیرند و در شرایط باثباتتر مجددا وارد سرمایهگذاری شوند. به گفته او، بررسی گزارشهای ۹ماهه منتشرشده در سامانه کدال نشان میدهد نسبت P/E TTM بازار کاهش یافته و این نسبت به محدودههای قابلقبولی رسیده است؛ موضوعی که از منظر بنیادی، چشمانداز میانمدت بازار را همچنان مثبت نشان میدهد.
تصمیمات اتخاذشده طی ماههای اخیر از سوی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی، بیش از هر چیز به بهبود سودآوری شرکتها کمک کرده و همین عامل میتواند پشتوانهای برای حفظ نگاه مثبت به بازار باشد. این کارشناس با اشاره به نقش ریسکهای غیراقتصادی افزود: چنین ریسکهایی ممکن است در مقاطعی بازار را دچار تنش و حتی ریزش کنند، اما تجربه نشان داده بازار سرمایه پس از عبور از دورههای اصلاحی، دوباره به مسیر صعودی بازمیگردد. ساسانی محدودههای حمایتی شاخص کل را چنین ترسیم کرد: در سناریوی نرمال، انتظار میرود شاخص کل در بازه حدود ۳میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۳میلیون و ۸۰۰ هزار واحد به تعادل برسد. در سناریوی بدبینانه و در صورت افزایش تنشها، امکان اصلاح شاخص تا محدوده ۳میلیون و ۲۵۰ هزار واحد بهعنوان پولبک به سقف قبلی وجود دارد؛ هرچند این سناریو در شرایط فعلی چندان محتمل و منطقی نیست. او پیشبینی کرد: امکان دارد بازار در بهمنماه با یک اصلاح زمانی و قیمتی مواجه شود و پس از آن، خریداران با نگاه سرمایهگذاری برای سال ۱۴۰۵ بهتدریج وارد بازار شوند و در سطوحی که بهعنوان کفهای قیمتی شناسایی میشود، اقدام به تشکیل سبد سرمایهگذاری کنند.
ساسانی در جمعبندی گفت: از نگاه شخصی من، بازار سرمایه در سال ۱۴۰۵ میتواند بار دیگر به کانون توجه سرمایهگذاران تبدیل شود. رویکرد دولت، وزیر اقتصاد و رئیس جدید بانک مرکزی در زمینه فروش داراییهای غیرمولد دولت، نشان میدهد بازار سرمایه بهعنوان بستر اصلی این واگذاریها مورد توجه قرار گرفته است. از این رو میتوان انتظار داشت سال ۱۴۰۵ نسبت به چند سال گذشته، سال بهتری برای بازار سرمایه باشد؛ هرچند قضاوت نهایی منوط به رصد دقیقتر تحولات سیاسی داخلی و بینالمللی و ارزیابی روند ریسکها در هفتهها و ماههای آینده است.
ریسک سیاسی بازار را مهار کرده
شهاب موسوی، کارشناس بازار سرمایه، با اشاره به وضعیت فعلی بورس در شرایط افزایش تنشهای سیاسی و نظامی، معتقد است تحلیل بازار در این مقطع نیازمند درنظرگرفتن همزمان متغیرهای بنیادی، فنی و بهویژه ریسکهای کلان غیراقتصادی است. موسوی گفت: از منظر تکنیکی و بنیادی، بازار سهام در حال حاضر در معرض فرصتهای مناسبی برای سرمایهگذاری قرار دارد. افزایش نرخ ارز و سیاست یکسانسازی قیمتها، اثری دارد که بازار سرمایه پیشتر نیز آن را تجربه کرده و نتیجه آن در اغلب صنایع بزرگ، افزایش درآمد و سود عملیاتی شرکتها بوده است. بهجز برخی صنایع محدود، میتوان انتظار داشت که در نهایت سودآوری بخش عمده شرکتهای بورسی بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم تقویت شود. به گفته او، با این حال نرخ ارز تنها متغیر اثرگذار بر بازار نیست. متغیر مهمتر، فضای سیاسی و سطح ریسک سیستماتیک حاکم بر اقتصاد کشور است. در شرایط فعلی، حتی خوشبینترین فعالان اقتصادی نیز افزایش قابلتوجه سطح نااطمینانی و تنش را تایید میکنند؛ عاملی که بهطور سنتی واکنشهای متفاوتی را در بازارهای دارایی رقم میزند. این کارشناس بازارها را به دو دسته تقسیم کرد: بازارهای قابلتجارت و جهانی مانند ارز، طلا و کالاها و بازارهای ریالی مانند مسکن و بازار سهام که عمدتا داخلی هستند. در دورههای تشدید ریسکهای سیستماتیک، معمولا سرمایهها به سمت بازارهای گروه اول حرکت و این بازارها رشد قابلتوجهی را تجربه میکنند. در مقابل، بازارهای داخلی با خروج نقدینگی مواجه میشوند، چراکه فعالان اقتصادی تمایل کمتری به پذیرش ریسک در فضای نااطمینانی دارند. موسوی افزود: تا زمانی که تنشهای سیاسی و امنیتی بر فضای کشور سایه انداخته، نباید انتظار داشت ارزندگیهای بالای بازار سهام بهطور کامل در قیمتهای تابلو منعکس شود. ممکن است ارزش ذاتی سهام افزایش یابد،
اما رشد پایدار قیمتها رخ ندهد؛ موضوعی که نشانههای آن در معاملات روزهای اخیر بازار قابل مشاهده است. او تاکید کرد: به محض فروکشکردن تنشها، شکاف ایجادشده میان ارزش واقعی سهام و قیمتهای فعلی بازار بهتدریج کاهش خواهد یافت و بازار میتواند به مسیر تعادلی خود بازگردد. به همین دلیل، بخش مهمی از چشمانداز بازار به نحوه مدیریت ریسکهای سیاسی و سناریوی پیشروی کشور بستگی دارد. موسوی در جمعبندی توصیه سرمایهگذاری خود گفت: در شرایط فعلی، بازار سهام در کنار بازار مسکن میتواند یکی از ارزانترین داراییها برای سرمایهگذاری تلقی شود. برای سرمایهگذارانی که نگاه میانمدت و بلندمدت دارند، خرید پلهای و تشکیل تدریجی پرتفو در سهام ارزنده میتواند استراتژی معقولی باشد؛ بهویژه در صورتی که پیشتر تخصیص بهینه دارایی در سایر بازارها انجام شده باشد. او هشدار داد: در کوتاهمدت، پیشبینی بازار سهام نه فنی است و نه تحلیلی، بلکه بهشدت تحت تاثیر متغیرهای سیاسی و نظامی قرار دارد.
