مشکل فروش نفت، تحریم نیست
۱. بازتعریف صادرات نفت
صادرات «چراغ خاموش» تاکتیک اضطراری است و باید به دکترین پایدار و انعطافپذیر صادراتی تبدیل شود که همزمان از ابزارهای نقدی، سوآپ، پیشپرداخت، تهاتر و معاملات ترکیبی انرژی بهرهببرد. تفکیک نهادی میان تولید و فروش، چرخش مسیرهای لجستیک و جلوگیری از تمرکز اطلاعاتی، ریسک شناسایی و تحریم ثانویه را بهطور معناداری کاهش میدهد.
۲. کمرنگکردن برند ایران در صادرات
ردیابی نفت ایران عمدتا مبتنی بر تحلیل داده و شناسایی الگوها است. تنوعسازی گریدها، Blending ساختاریافته در هابهای ثالث و فروش از طریق شرکتهای منطقهای با ساختار مالکیتی پیچیده، میتواند قابلیت انتساب نفت ایران را کاهش و فضای مانور صادراتی را افزایش دهد.
۳. ناوگان نفتکش بهعنوان اهرم اقتصادی
ناوگان نفتکش صرفا وسیله حمل نیست؛ استفاده از آن بهعنوان ابزار ذخیرهسازی شناور و تنظیم عرضه، قدرت چانهزنی قیمتی و سیاسی ایران را در بازار منطقهای و جهانی ارتقا میدهد و امکان مدیریت عرضه و قیمت را فراهم میکند.
۴. معاملات ترکیبی انرژی بهجای فروش خام
اتکای صرف بهفروش نفتخام، ایران را مجبور به تخفیفهای سنگین کردهاست. جایگزینی فروش نفتخام با مدلهای انرژی دربرابر زیرساخت، فناوری یا سرمایهگذاری ارزش استراتژیک صادرات ایران را حفظکرده و وابستگی به تخفیفهای مداوم را کاهش میدهد.
۵. نهادسازی حرفهای فروش نفت
یکی از چالشهای اصلی صادرات نفت ایران، شخصمحور و امنیتیبودن فرآیند فروش است. ایجاد یک نهاد مستقل، تکنوکرات و فرابخشی با شاخصهای عملکرد شفاف و مصون از نوسانات سیاسی، بهرهوری صادرات را افزایش و فساد و ریسک را کاهش میدهد.
۶. دیپلماسی انرژی و بازار جهانی
رشد تقاضای جهانی انرژی عمدتا در آسیا و اقتصادهای نوظهور متمرکز است و اروپا بهدنبال تنوعبخشی به منابع انرژی خود است. پیوند واقعی سیاست خارجی با اهداف فروش انرژی و تمرکز بر تعامل با این بازارها، امکان بازگشت تدریجی نفت، گاز و محصولات پتروشیمی ایران به هابهای جهانی را فراهم میکند.
۷. مدیریت هوشمند تخفیف و قیمت
تخفیفها باید هدفمند و پلکانی باشند و براساس ورود به بازار، حجم و ریسک تحریم طراحی شوند. این رویکرد ضمن حفظ سهم بازار ایران، ارزش راهبردی نفت کشور را ازبین نمیبرد.
۸. جمعبندی راهبردی
تحریم نفت ایران یک محدودیت فنی نیست؛ یک چالش حکمرانی و مدیریت هوشمند انرژی است. اگر صادرات نفت ایران نهادمند، چند لایه و هوشمند شود، نهتنها دوام خواهدداشت، بلکه میتواند به اهرم اقتصادی و ژئوپلیتیک پایدار برای کشور تبدیل شود.
* کارشناس ارشد و تحلیلگر حوزه نفت و انرژی
